Rreziqet dhe fitimet e ligjërimit të kanabisit

0
138

Bujqësia tradicionale, vitet e fundit, po formësohej në biznese të organizuara nga prodhimi, grumbullimi, përpunimi dhe eksporti, por një projektligj i qeverisë për të legalizuar kanabisin për qëllime mjekësore pritet të konkurrojë sektorin, sid

omos në punësim dhe në sipërfaqen e tokës.

Sot, bujqësia po vuan për punonjës, teksa tokat e lira po “zaptohen” nga bizneset e paneleve diellore dhe tani kërkesa do të rritet më tej nga kultivuesit e kanabisit. Por kur vjen puna te leverdia ekono

mike, ekspertët e bujqësisë ndahen në dy grupe.

Tashmë është fakt që Shqipëria ka njohuri të thelluara në kultivimin e kanabisit që tregtohet në të zezë. Si për bimët e tjera, toka shqiptare siguron prodhim cilësor dhe gjatë gjithë vitit, edhe për kanabisin. Në të njëjtën kohë, kërkesa për kanabis mjekësor është në rritje të fortë, për shkak të përdorimit të gjerë për qëllime mjekësore, por edhe në tregun e zi.

Sipas parashikimeve të “Market data Forecast”, vlera globale e kanabisit për qëllime mjekësore pritet të arrijë nga 16,4 miliardë më 2022, në rreth 46 miliardë USD deri në vitin 2027. Vendet kudo në botë kanë shtuar përpjekjet për legalizimin e kultivimit dhe përdorimit për qëllime mjekësore, por bizneset që kanë hyrë në këtë fushë po ndeshen me vështirësi.

Alban Çakalli, fermer që ka njohuri të thelluara për kultivimin e kulturave të rralla bujqësore thotë se, nëse shteti arrin të kontrollojë kultivimin e kanabisit siç e parashikon ligji, me gjasë do të fitojë nga taksimi i produktit, por nëse ndodh si në Maqedoninë e Veriut, prodhimi do të trafikohet në të zezë dhe do të përfitojnë vetëm kultivuesit.

Z. Çakalli thotë se bujqësia tradicionale aktualisht po vuan nga mungesa e punonjësve dhe hapja e serrave me kanabis do të reduktojë edhe më tej forcën punëtore në fshat dhe sipërfaqen e tokës në zonat më prodhuese të vendit.

Kultivimi i kanabisit, në mënyrë ligjore, po rezulton kudo një biznes i vështirë edhe në vendet e përparuara. Këtë vit, kërkesa në tregjet ndërkombëtare pritet të rritet prej legalizimit të përdorimit të kanabisit për qëllime rekreative në shtetet e New York dhe New Jersey në SHBA, por nga ana tjetër, çmimet janë në tendencë ulje nga legalizimi i prodhimit dhe efektet negative nga lufta në Ukrainë.

“Jemi shumë të ekspozuar në një treg ku presionet e çmimeve me shumicë janë në rënie” – është shprehur Morgan Paxhia, bashkëthemelues i Poseidon Asset Management, i cili ka investuar në kompanitë e kanabisit që nga viti 2014.

Indeksi i kompanive që kultivojnë kanabis në SHBA ka pësuar rënie këtë vit, edhe pse tregu po zgjerohet. Shpesh kompanitë e ligjshme përdorin tregun e zi për të mbajtur të ardhurat nën kontroll.

Qeveria shqiptare ka struktura të dobëta të rendit dhe të sigurisë për të siguruar kontroll, siç parashikon projektligji për kultivimin e kanabisit për qëllime mjekësore, që nga importi i farës, licencimi i kultivuesve, rrethimi dhe kontrolli i sipërfaqeve të mbjella, laboratorëve etj. Edhe pse kultivimi dhe tregtimi i kanabisit aktualisht është vepër penale, Zyra e Kombeve të Bashkuara për Drogën dhe Krimin raportoi se në vitin 2022, Shqipëria renditej e 7-ta në botë për prodhimin dhe shpërndarjen e kanabisit.

Çdo ditë e më shumë, shtetet kudo në botë po legalizojnë kultivimin e kanabisit për qëllime mjekësore, pasi Covid-19 la një barrë të lartë të sëmundjeve, sidomos atyre mendore që po trajtohen nga nënproduktet e kanabisit.

Por vendet që e kanë legalizuar nuk po mund të kontrollojnë tregun e ligjshëm nga ai i paligjshëm. Kështu ndodhi edhe në Maqedoninë e Veriut, që para disa vitesh legalizoi kultivimin e kanabisit për qëllime mjekësore.

Eksperti i ekonomisë nga Maqedonia e Veriut, Abil Baush, thotë se, “nga një sektor që do të sillte 100 milionë euro të ardhura në buxhet me qindra të punësuar, përfunduam me 2 milionë euro shitje të vajit të kanabisit në vit dhe me shumë pak të punësuar në këtë sektor”.

Kompanitë që mbollën i kanë depot të mbushura me lulet e kanabisit, pasi ata me ligj duhen të eksportojnë vetëm vaj. Investimet për laboratorin e vajit kërkojnë më shumë se 5 milionë euro dhe vetëm një nga 60 kompanitë që e morën licencën, arriti të prodhojë vaj sipas kërkesave të ligjit.

Burime të tjera nga Maqedonia e Veriut, pohuan se shumë prej kompanive që prodhuan kanabis në mënyrë të ligjshme e shitën në tregun e zi, që të mbulonin shpenzimet e kultivimit. Shembulli më i afërt tregon se, kultivimi i kanabisit për qëllime mjekësore në vende ku lulëzon tregu i zi e ka të vështirë mbijetesën. Në të njëjtën situatë ndodhen edhe bizneset e licencuara në vende të tjera.

Ilir Pilku, ekspert në sektorin bujqësor thotë se, kultivimi i kanabisit për qëllime mjekësore është 12-46 herë më fitimprurës se drithërat, 4-17 herë më shumë se rrushi i verës, 4-14 herë më shumë se ulliri, por ai tha se kjo do të ishte efikase vetëm nëse shteti do të ngrejë të gjithë infrastrukturën shtetërore për menaxhimin e kultivimit të kanabisit dhe kontrollin e rreptë në të gjitha proceset.

Presionet mbi tregun e ligjshëm

Para pak ditësh, qeveria shqiptare miratoi një projektligj për Kontrollin e Kultivimit dhe Përpunimit të Bimës së Kanabisit dhe nënprodukteve të saj për qëllime mjekësore dhe industriale përmes subjekteve të licencuara dhe nën mbikëqyrjen e Agjencisë Kombëtare që do të ngrihet për këtë qëllim.

Shqipëria hyn në tregun e ligjshëm, duke ju bashkuar rreth 40 shteteve në të gjithë botën që e kanë lejuar tashmë, me përvojë dhe me një forcë pune të kualifikuar për shkak të dominimit që ka në tregun e zi.

Mirëpo kultivuesit e ligjshëm të kanabisit, pavarësisht perspektivës në rritje të tregut, po ndeshen me vështirësi. Kultivimi në mënyrë të ligjshme kalon në një proces ligjor shumë të rregulluar dhe me kosto për kompanitë.

Gjithashtu duhen shumë investime në laboratorë dhe shpesh bimët nuk përmbushin kriterin mbi substancën rekreative (THC—së) që mund të rezultojë mbi kriteret e kompanive farmaceutike. Dështimet bëjnë që prodhimi i ligjshëm të rrjedhë në tregun e zi, si dhe në rastin e Maqedonisë së Veriut që ishte e para në Europë, e cila lejoi prodhimin e kanabisit për qëllime mjekësore.

Nga ana tjetër, çmimet e kanabisit mjekësor ishin në ulje dy vitet e fundit. Të dhënat nga raporti europian për kultivimin e kanabisit të ligjshëm tregojnë se në vitin 2022, një kilogram kanabis për qëllim mjekësore kushtoi 2150 euro nga 2600 euro në vitin 2021.

Këtë vit ka një stabilizim me trend rritje të lehtë, për shkak të legalizimit të përdorimit në shtete të tjera në SHBA. Ekspertët e tregut pohojnë se në dekadën e ardhshme, tregu i kanabisit të ligjshëm do të rritet për shkak se industria farmaceutike është duke shtuar përdorimin e tij dhe, nga ana tjetër, shumë shtete janë duke e lejuar përdorimin për qëllime rekreative.

Çmimet e tregut global ranë rreth 25% në vitin 2022, ndërsa stoqet e kanabisit pësuan gjithashtu rënie të përgjithshme prej 60%. Lufta në Ukrainë goditi ndjeshëm prodhimin e kanabisit, edhe si rrjedhojë e rrezikut të madh që mbart në vetvete ky lloj investimi dhe, nga ana tjetër, inflacioni i lartë frenoi konsumin e produktit.

Fermerët: Kanabisi do të konkurrojë bujqësinë

Fermeri Çakalli thotë se kultivimi i kanabisit do ulë sasinë e prodhimeve bujqësore. Sipas projektligjit të miratuar nga qeveria, “licenca e aktivitetit të kultivimit jepet vetëm në sipërfaqe të hapura, të mbuluara ose serra.

Sipërfaqja e njësisë së licencës të aktivitetit për kultivim të kanabisit për qëllime mjekësore nuk mund të jetë më e vogël se 5 hektarë dhe jo më e madhe se 10 hektarë”. Më tej, ligji përcakton se sipërfaqja totale e lejuar për kultivimin e bimës për qëllime mjekësore nuk mund të jetë më e madhe se 200 hektarë, në rang kombëtar.

Sipërfaqja e mbjellë në serra, sipas të dhënave zyrtare, ishte rreth 1800 hektarë në vitin 2021. Zoti Çakalli thotë se, 200 hektarë janë një sipërfaqe e madhe dhe bizneset do të tentojnë të investojnë në zonat prodhuese të vendit – Fier, Lushnjë dhe Berat për shkak të rendimentit të lartë.

Nëse investitorët e kanabisit do të përqendrohen në këto zona do të shndërrohen në konkurrues të fortë të fermerëve të perimeve, si në sipërfaqe toke dhe në punonjës.

Punësimi në sektorin bujqësor shënoi rënie vjetore me rrethe 4% në tremujorin e parë 2023, kryesisht prej rrjedhjes së fuqisë punëtore nga fshati drejt emigracionit ose drejt sektorëve të tjerë në qytet.

Zoti Çakalli hedh dyshime për përfitimet, duke dhënë shembullin e Maqedonisë së Veriut. “I kam ndjekur me detaje zhvillimet e legalizimit të kanabisit në Maqedoninë e Veriut që nga viti 2017. Atje u premtua se shteti do të përfitojë mbi 120 milionë euro në vit nga taksat dhe kontributi në punësim.

Realisht, deri vitin e kaluar, ka përfituar vetëm 2 milionë euro. Kanabisi në Maqedoninë e Veriut prodhohet, por shitet në të zezë. Kompanitë deklarojnë sikur malli nuk ka shitje dhe është asgjësuar, ndërkohë që shitet në tregun e zi. E njëjta gjë do të ndodhë dhe këtu”, dyshon z. Çakalli.

Mirëpo fermerët nuk janë tërësisht kundër kultivimit ligjor të bimës. Ata pohojnë se për këtë duhet të ndiqet shembulli i Italisë, e cila i ka dhënë ushtrisë një leje për kultivimin e kanabisit. Ushtria italiane po shfrytëzon disa toka të varfra për kultivimin e bimës dhe në të njëjtën kohë, po rrit të ardhurat, duke ulur varësinë nga financimet buxhetore.

Fermeri Çakalli thotë se, do të ishte mirë që kanabisi i ligjshëm të mbillet në qarqet e varfra malore të vendit, ku ka toka të lira që nuk mbillen dhe njëkohësisht ka njerëz me njohuri në kultivimin e bimës.

Fermeri thotë se nëse zbatohen rregullat fiton shteti, por nëse nuk zbatohen siç i kërkon ligji, del i fituar ai që e kultivon dhe humbet bujqësia tradicionale. Rendimenti i kanabisit në serra do të jetë shumë i lartë. Te ne mund të prodhohet në 12 muajt e vitit dhe me cilësi e lartë prej orëve diellore.

Projektligji për kanabisin, qeveria e prezanton pa bilancin e përfitimeve

Në mbledhjen e datës 16 qershor 2023, qeveria e Shqipërisë miratoi ligjin për legalizimin e kultivimit të kanabisit për qëllime mjekësore dhe industriale, teksa drafti u propozua që në fillim të mandatit të tretë qeverisës të Kryeministrit Edi Rama.

Në ndryshim nga projektligjet e tjera, ai i legalizimit të kanabisit nuk u shoqëria me një relacion ku zakonisht trajtohen përfitimet që i vijnë vendit apo sektorit ku do të veprojë ligji.

Shkruaj nje koment